Idea konferencji

Celem konferencji Obraz – poznanie – społeczeństwo. Od filozofii obrazu do socjologii wizualnej jest wielostronna analiza zjawisk, które tworzą dokonujący się w kulturze zwrot ikoniczny a także określenie na czym polega recepcja rzeczywistości, która odwołuje się do obrazów a nie tylko słów i pojęć. Wydaje się, że ikonosfera wymaga wielowymiarowych analiz, sytuujących się w obrębie takich dyscyplin jak filozofia, socjologia, estetyka, teoria sztuki, kognitywistyka, a nawet teoria literatury i muzykologia, ponieważ nośnikiem obrazów może być także język literacki i rzeczywistość uporządkowanych w dziele sztuki dźwięków. Cywilizacja Zachodu – uważana za logocentryczną, dyskursywną i obrazoburczą – wytworzyła też malarstwo zdolne ukazać głębię na płaskiej powierzchni, wytworzyła literaturę piękną, w której język występuje jako medium zdolne przekazać obrazy o charakterze symbolicznym. Wydaje się, że te historyczne procesy domagają się dziś nowego rozumienia, nowej hermeneutyki, szczególnie że ikonosfera zdaje się odzyskiwać w naszej kulturze właściwe sobie miejsce. Pewne jest, iż badania takie powinny być prowadzone w wielu przenikających się płaszczyznach i na gruncie wielu dyscyplin, dążąc do przełamywania barier pomiędzy filozofią, socjologią, kognitywistyką, teorią sztuki, estetyką, teorią literatury, czy refleksją samych artystów. Ten – postulowany tu – interdyscyplinarny wysiłek warty jest podjęcia, gdyż może zaowocować nowymi teoriami, otwierającymi nowe horyzonty poznawcze.

Tematy proponowane do dyskusji:

  1. Czym jest obraz? Jak istnieje i jakie funkcje pełni coś, co – zgodnie z intuicjami Jana Białostockiego – nie jest tylko „malowidłem na desce czy płótnie”, ale powstaje w wyobraźni indywidualnej a odsyła do obszernego kontekstu kulturowego i „staje się elementem świata społecznej wyobraźni”?
  2. Jakie funkcje pełnią obrazy w życiu społecznym? Jakie obszary nam odsłaniają? Na ile obraz zastępuje rzeczywistość? Jakie są przyczyny zwrotu wizualnego w praktykach badawczych?
  3. Które konteksty życia społecznego są szczególnie nasycone wizualnością i dlaczego? W jaki sposób elementy dyskursywne i wizualne współistnieją w życiu społecznym?
  4. W jaki sposób obrazy są wykorzystywane w badaniach społeczeństwa? Na ile obrazy rozwijają wyobraźnię socjologiczną?
  5. W jaki sposób obrazy reprodukują lub kontestują istniejące porządki społeczne (obrazy dominujące versus obrazy nieprawomocne, obrazy jako elementy strategii władzy lub oporu, reżimy wytwarzania i odbioru, inkluzja/ekskluzja)?
  6. Jakie metody mogą być stosowane w analizach wizualnych? Jakie są ich zalety i wady? Czy istnieje linia demarkacyjna oddzielająca socjologie wizualna od sztuki wizualnej? Jaka przenikają się role badacza jako fotografa i fotografa jako badacza?
  7. Jakie są dylematy etyczne wykorzystywania obrazów w badaniach socjologicznych? Jakie procedury są podejmowane, aby chronić badanych przed „spojrzeniem badacza”?
  8. Jakie role pełni obraz w mediach? W jaki sposób obrazy medialne stają się dokumentami społeczno-kulturowymi, a także zapisem świadomości oraz pamięci indywidualnej i kolektywnej?
  9. Czy w cywilizacji ekranu obraz pozostaje nadal najbardziej zobiektywizowaną częścią przekazu medialnego? W jaki sposób modyfikacje i manipulacje obrazem w mediach wpływają na opinię publiczną i sposób postrzegania rzeczywistości?
  10. Jaką rolę pełni obraz w gatunkach reportażowych i dokumentarnych? Jakie miejsce zajmuje fotoreportaż w genologii medialnej i w recepcji odbiorców?
  11. W jaki sposób obrazy są wykorzystywane w dyskursie medialnym w mediach cyfrowych i tradycyjnych?
  12. Czy myślenie może być bardziej kreatywne i skuteczne w rozwiązywaniu problemów, gdy stosujemy modele w formie wizualizacji?
  13. W jaki sposób sztuka (malarstwo, rzeźba, architektura, literatura) mogą odkrywać nową wiedzę o rzeczywistości i w jaki sposób to komunikują? Czy dziedziny sztuki uznawane za abstrakcyjne (np. muzyka) mają aspekty obrazowe?
  14. W jaki sposób ikonografia pełni rolę medium, które umożliwia przekazywanie kolejnym pokoleniom wzorców o charakterze aksjologicznym i trwanie całości kulturowej w czasie?

To tylko niektóre z możliwych tematów i lista ta pozostaje oczywiście otwarta.

Komitet Organizacyjny:
Przew. dr hab. Maciej Teodor Kociuba
dr hab. Urszula Kusio prof. nadzw. UMCS
dr Joanna Bielecka-Prus
dr Karolina Szcześniak
mgr Krzysztof Rojek