Idea konferencji

Celem konferencji „Co i jak poznajemy przez obrazy? Obraz między sacrum i profanum” jest wielostronna analiza zjawisk, które tworzą dokonujący się w kulturze zwrot ikoniczny a także okreś­lenie na czym polega recepcja rzeczywistości, która odwołuje się do obrazów a nie tylko słów i pojęć.

Proponowane tematy do dyskusji:

  1. W jaki sposób poznanie pojęciowe i obrazowe mogą uzupełniać się i wzbogacać w procesie poznawczego docierania do sfery sacrum?
  2. Czy obrazy rzeczywistości powstające w nauce i filozofii – jako modele odzwierciedla-jące głęboką strukturę świata – pozwalają poznawczo dotknąć sfery sacrum, czy też bez reszty należą do sfery profanum.
  3. Czy język i dyskurs oparty na pojęciach są w stanie odzwierciedlić wewnętrzną rzeczywistość duchową człowieka, w której odnajduje on przestrzeń dla przeżywania sacrum? Jaki język pozwala szybciej docierać do sacrum i lepiej tę rzeczywistość poznawać i opisywać – obrazowy (metaforyczny) czy pojęciowy? Przekaz zawarty w Ewangeliach poucza o wartości obrazowej przypowieści o charakterze parabolicznym a wiele stuleci rozwoju teologii o wartości spekulacji opartej na pojęciach.
  4. Czy możliwe jest malarstwo (sztuka w ogóle) w pełni neutralna światopoglądowo? Czy sztuka popularna (komiks, film, widowisko…) sytuują się po stronie pojęcia profanum w sztuce współczesnej?
  5. W jaki sposób muzyka sakralna usiłuje prezentować (reprezentować) rzeczywistość z definicji nieprzedstawialną zmysłowo.
  6. Jaką funkcję pełnią obrazy w poznaniu teologicznym? Czy tradycyjnie spekulatywna i oparta na pojęciach teologia chrześcijaństwa zachodniego jest w stanie przyswajać osiągnięcia teologii ikony chrześcijaństwa wschodniego? Czy kultura Zachodu jest w stanie przezwyciężyć swój obrazoburczy (Gilbert Durand) charakter, który kształtował się w długim procesie historycznym. Czy możliwa jest, a jeżeli tak, to w jaki sposób jest możliwa teologia obrazowa?
  7. Czym różni się malarstwo (witraż, rzeźba, architektura) religijne od sakralnego? Jakie są podstawy tej dystynkcji i w jakich relacjach mogą pozostawać w kontekście owego rozróż­nienia aspekty formalne i treściowe dzieł sztuki.
  8. Czy sztuka abstrakcyjna, skoncentrowana na poszukiwaniach formalnych i zrywająca z tradycyjnie pojętym przekazem treściowym i ideowym jest przejawem nowoczesnego (ponowoczesnego) profanum ?
  9. Czy profanum dużej części współczesnego malarstwa i współczesnej sztuki bardziej wyraża się w neutralności wobec problemów światopoglądowych, swoistym indyferentyzmie światopoglądowym, czy też raczej w zaangażowaniu w propagowanie ateizmu ( antyteizmu). Czy prowokacyjny i obrazoburczy charakter wielu obrazów, instalacji czy performensów ma służyć kompromitowaniu postaw ludzi wierzących, czy też jest próbą realizacji wolności artystycznej wypowiedzi? Jakie powinny być granice owej wolności i co może je wyznaczać?
  10. Jakie są szanse na szeroką recepcję teologii wychodzącej od pojęcia piękna (Hans Urs von Balthasar), gdy sztuka współczesna i kultura zdaje się już nie uwzględniać tej kategorii i traktować ją jako historyczną a może nawet anachroniczną?
  11. Czy sztuka nie zajmuje się już tylko sama sobą, podobnie jak to postulował M.Foucault w odniesieniu do języka. Gdy odniesienie przedmiotowe zostaje uchylone sytuujemy się wewnątrz narracji i możemy badać jej wewnętrzne relacje. Ile narracji tyle prawd. Ile dzieł sztuki tyle rodzajów ich wewnętrznego „piękna”, choć każde z nich inne i nieporównywalne. Słowem, czy relatywizm estetyczny i poznawczy ostatecznie zwyciężył i czy jest w związku z tym możliwa jakaś sztuka wskazująca na wartości absolutne?
  12. Czy obrazowe wglądy jakich doświadczali mistycy dadzą się adekwatnie transponować na komunikat językowy i w związku z tym, czy owe komunikaty mogą stanowić źródło umożliwiające poznawcze docieranie do sfery sacrum tym, którzy nie mają takich doświadczeń? Jaki status poznawczy mają obrazy, które powstają w wyniku takich przeżyć (np. przypadek św. Faustyny Kowalskiej)?
  13. W jaki sposób ikona może pełnić funkcję modlitewną, w jaki sposób staje się oknem otwierającym się na transcendencję i do pewnego stopnia umożliwiającym orantowi poznanie sacrum?
  14. W jakiej mierze obrazy (np. wizerunki świętych, szkaplerze, rzeźby) mogą stanowić narzędzie poznania sfery sacrum a w jakiej mierze są zagrożeniem, spychającym akt wiary religijnej do poziomu magii, która wiąże określone, symboliczne działania na przedmiotach ze skutkami o charakterze duchowym i materialnym.
  15. Czy w czasach postępującej laicyzacji, ateizmu , indyferentyzmu religijnego sztuka nie staje się czasem namiastką sacrum i nie zaczyna pełnić funkcji quasi religijnych. (Kościoły są zamieniane w sale koncertowe a galerie urastają do funkcji świątyń sztuki?)

Komitet Organizacyjny:

Przew. dr hab. Maciej Teodor Kociuba
dr hab. Teresa Pękala, prof. nadzw. UMCS
dr hab. Małgorzata Kowalewska, prof. nadzw. UMCS
mgr Krzysztof Rojek